Onderhandelingen afbreken: hoe ver reikt die vrijheid?

Een partij die de onderhandelingen te laat afbreekt, kan door de rechter worden verplicht om door te onderhandelen. Een uitspraak van de rechtbank Amsterdam [1] laat zien dat de precontractuele onderhandelingsfase meer juridische verplichtingen kent dan vaak wordt gedacht.

Bij overnametrajecten wordt regelmatig gezegd dat "niets definitief is totdat de handtekeningen zijn gezet". Juridisch klopt dat grotendeels: partijen zijn in beginsel vrij om onderhandelingen af te breken. Die vrijheid is echter niet onbegrensd.

Het afbreken van onderhandelingen kan onrechtmatig zijn wanneer partijen gedurende langere tijd intensief hebben onderhandeld en hebben toegewerkt naar het aangaan van een (koop-)overeenkomst. Dat is vooral het geval als bij de wederpartij gerechtvaardigd vertrouwen is gewekt in de totstandkoming daarvan. In uitzonderlijke gevallen kan de rechter ook bevelen dat partijen met elkaar moeten dooronderhandelen.

Een overnametraject dat in de slotfase onverwachts werd afgebroken

In een geschil dat aan de kortgedingrechter werd voorgelegd, onderhandelden twee IT-bedrijven al ruim een jaar over een bedrijfsovername. Dat leidde tot een ondertekende term sheet die op hoofdlijnen de overeenstemming over de transactie bevatte, waaronder over de koopprijs en de afspraken over het boekenonderzoek. De bedoeling was deze afspraken nader in de koopovereenkomst uit te werken. Partijen waren daarbij al ver gevorderd: er lag een door de koper opgemaakte concept-koopovereenkomst en de teams van beide IT-bedrijven hadden al kennisgemaakt.

Een deel van de koopprijs zou worden voldaan in de vorm van aandelen in het IT-bedrijf van de koper. Kort voor de beoogde datum van de levering van de aandelen (de closing), ontstond discussie over de waardering van die aandelen. De verkoper wilde daar meer zekerheid over en stelde veel aanvullende vragen. Daarna beëindigde zij de onderhandelingen. De koper stapte naar de rechter.

Geen verplichting om de transactie af te ronden

De koper vorderde allereerst nakoming van de vastgelegde afspraken in de term sheet en concept-koopovereenkomst en dus om de overname uit te voeren. De voorzieningenrechter wees die vordering af.

De term sheet bevatte afspraken op hoofdlijnen en de concept-koopovereenkomst was eenzijdig door de koper opgesteld en de verkoper had daarop nog geen commentaar gegeven. Partijen waren bovendien overeengekomen dat de gemaakte afspraken in transactiedocumentatie verder zouden worden uitgewerkt. Er was nog geen sprake van definitieve transactiedocumentatie, waardoor de verkoper nog niet aan de gemaakte afspraken kon worden gehouden. Dit bevestigt een belangrijk uitgangspunt in de overnamepraktijk: een term sheet of intentieovereenkomst is niet zonder meer een bindende koopovereenkomst.

Wel een verplichting tot dooronderhandelen

De subsidiaire vordering, namelijk een gebod tot dooronderhandelen, werd echter wél toegewezen. De rechter oordeelde dat het abrupt afbreken van de onderhandelingen in de gegeven omstandigheden onrechtmatig was. Daarbij speelde onder meer mee dat:

• partijen al in een vergevorderd stadium van de onderhandelingen verkeerden;
• de acties van partijen volledig gericht waren op het voltooien van de transactie;
• de discussie over de waardering van de aandelen in de koper pas in een zeer laat stadium werd opgeworpen, terwijl de (methode van) waardering al langer bekend was en eerder geen aanleiding gaf tot vragen; en
• de onderhandelingen door de verkoper werden afgebroken, zonder duidelijk te maken waarom de beantwoording van de gestelde vragen en de toegestuurde stukken onvoldoende was.

De verkoper werd daarom veroordeeld de onderhandelingen voort te zetten, met inachtneming van de afspraken die al in de term sheet waren vastgelegd.

Een belangrijke waarschuwing voor de M&A-praktijk

Deze uitspraak laat zien dat ook vóór het aangaan van een definitieve (koop)overeenkomst juridische verplichtingen kunnen ontstaan. Wie tijdens een overnameproces gedurende maanden verwachtingen wekt, gezamenlijk naar een closing toewerkt en pas op het laatste moment al dan niet gefundeerd een nieuw bezwaar opwerpt en daarna de onderhandelingen afbreekt, loopt het risico dat de rechter achteraf oordeelt dat de onderhandelingen niet mochten worden afgebroken.

Dat betekent overigens niet dat partijen uiteindelijk verplicht zijn daadwerkelijk een overeenkomst aan te gaan. Wel kan de rechter verlangen dat zij serieus, zorgvuldig en te goeder trouw verder onderhandelen.

Aandachtspunten voor de praktijk

Voor de praktijk bevat deze uitspraak een aantal duidelijke aandachtspunten:

1. Zorg ervoor dat essentiële voorwaarden vroegtijdig worden benoemd en bevraagd. Is een bepaalde waardering, financiering of due-diligence uitkomst cruciaal voor de transactie, communiceer dat dan expliciet en tijdig.
2. Daarnaast is het verstandig om het onderhandelingsproces zorgvuldig vast te leggen over welke onderwerpen al overeenstemming bestaat en over welke nog niet. Hoe verder het proces vordert, hoe groter het gewicht dat de rechter kan toekennen aan het gerechtvaardigd vertrouwen van de wederpartij.
3. Tot slot verdient ook de formulering van een term sheet (of soortgelijke precontractuele documentatie) aandacht. Hoewel een term sheet vaak als "niet-bindend" wordt gepresenteerd, kan deze in de praktijk wel degelijk juridische betekenis krijgen bij de beoordeling van afgebroken onderhandelingen. Het is het aan te raden om net zoals in deze uitspraak duidelijk op te nemen wanneer er wel en – mogelijk nog belangrijker – wanneer er geen sprake is van een definitieve transactie. Zo kan worden voorkomen dat een transactie tot stand komt waar dat niet gewenst is.

De uitspraak van de rechtbank Amsterdam onderstreept dat de precontractuele onderhandelingsfase geen juridisch vrijblijvende periode is. De vrijheid om onderhandelingen af te breken neemt af naarmate partijen verder in het proces zijn gevorderd en over en weer gerechtvaardigde verwachtingen in de totstandkoming van de (koop)overeenkomst gewekt zijn.

Vragen?

Wordt een overnametraject onverwachts afgebroken of twijfel je of je de onderhandelingen nog kunt afbreken? Dan is tijdig juridisch advies essentieel. Een goede beoordeling van de positie in de precontractuele fase kan veel procedures en schade voorkomen. Neem gerust contact op met Ton van Oosten, Franka Kramer of één van onze andere specialisten. Wij denken graag mee.

 ------

[1] Rechtbank Amsterdam 6 augustus 2025, ECLI:NL:RBAMS:2025:5776