Kartelboete in de overnamepraktijk: geen verhaal op dochtervennootschap

Kan een moedermaatschappij een door haar betaalde kartelboete verhalen op de dochtervennootschap die de overtreding feitelijk heeft gepleegd? De Hoge Raad geeft in haar arrest van 10 april 2026 ECLI:NL:HR:2026:596, Hoge Raad, 24/04040] een duidelijk signaal af: nee, in ieder geval niet zonder meer. Daarmee is het arrest direct relevant voor ondernemingen, investeerders en de M&A-praktijk. Mededingingsboetes blijken namelijk niet eenvoudig achteraf binnen een concern te kunnen worden doorgeschoven via een civielrechtelijke regresactie. 

De Hoge Raad maakt duidelijk dat noch een regresrecht, noch aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad tussen moeder en dochter vanzelfsprekend kan worden aangenomen. De interne draagplicht binnen een concern moet worden beoordeeld aan de hand van nationaal civiel recht, ook wanneer de boete is gebaseerd op het Europese mededingingsrechtelijke ondernemingsbegrip. 

De feiten

Investeringsmaatschappij Bencis Capital Partners B.V. hield indirect aandelen in Dossche Mills Nederland B.V. (voorheen: Meneba). De ACM legde Meneba in 2010 een boete van € 9 miljoen op wegens deelname aan een meelkartel. Enkele jaren later kreeg ook aandeelhouder Bencis een boete (blog Bencis) opgelegd. Volgens het Europese mededingingsrecht vormden Bencis en Meneba namelijk samen één “onderneming”, omdat Bencis beslissende invloed op Meneba kon uitoefenen. 

Hoewel de kartelovertredingen feitelijk binnen Meneba hadden plaatsgevonden, werd Bencis dus medeverantwoordelijk gehouden. Bencis probeerde vervolgens de door haar betaalde boete civielrechtelijk op Meneba te verhalen, onder meer via regres en onrechtmatige daad. 

De rechtbank en het hof wezen die vordering af, en de Hoge Raad bevestigt dat oordeel. Een mededingingsinbreuk van een dochtermaatschappij is niet automatisch onrechtmatig jegens de moedermaatschappij, ook niet wanneer de moeder niet op de hoogte was van de overtreding. 

Geen automatische regresvordering

Bencis probeerde aansluiting te zoeken bij de gewone regels van hoofdelijke aansprakelijkheid en regres. In het Nederlandse verbintenissenrecht geldt dat wanneer meerdere partijen aansprakelijk zijn voor dezelfde schuld, degene die meer betaalt dan zijn eigen aandeel regres kan nemen op de andere schuldenaren (art. 6:10 BW). Volgens Bencis lag het voor de hand dat Meneba uiteindelijk de economische last van de boete moest dragen, omdat daar de kartelovertredingen feitelijk hadden plaatsgevonden. 

De Hoge Raad volgt die redenering echter niet. Het Europese mededingingsrecht gaat uit van aansprakelijkheid van de onderneming als economische eenheid. Dat moeder en dochter samen als één onderneming zijn beboet, betekent niet automatisch dat de dochter intern draagplichtig is voor de volledige boete. De interne verdeling van aansprakelijkheid moet worden beoordeeld aan de hand van nationaal civiel recht en niet uitsluitend vanuit de economische realiteit van het mededingingsrecht. 

Daarmee zet de Hoge Raad een duidelijke rem op pogingen om via het civiele recht de Europese boeteverdeling achteraf te herstructureren. 

Ook geen eenvoudige route via onrechtmatige daad

Bencis stelde daarnaast dat Meneba onrechtmatig jegens haar had gehandeld door de kartelovertredingen te plegen en die voor haar verborgen te houden. Ook die route strandt.

De Hoge Raad benadrukt dat een normschending jegens derden (in deze zaak: overtreding van het kartelverbod) niet automatisch een normschending oplevert in de interne verhouding tussen moeder en dochter. Alleen bijzondere omstandigheden kunnen dat anders maken, bijvoorbeeld wanneer de dochter de moeder bewust heeft misleid of relevante informatie doelbewust heeft achtergehouden. 

Precies daarop liep Bencis vast. Zij stelde dat zij voorafgaand aan de overname due diligence had uitgevoerd en tijdens het aandeelhouderschap jaarlijks navraag deed naar mogelijke overtredingen. De feitenrechters oordeelden echter dat onvoldoende was aangetoond dat specifiek naar mededingingsrechtelijke overtredingen was gevraagd of dat Meneba bewust onjuiste informatie had verstrekt. 

Dat laat zien hoe hoog de drempel ligt. Zonder concrete misleiding ontbreekt een zelfstandige grondslag voor aansprakelijkheid. 

Belangrijke les voor de M&A-praktijk

Het arrest is vooral interessant omdat het vermoedelijk gaat om een “tweede lijns verhaalspoging”. In de M&A-praktijk worden mededingingsrisico’s normaal gesproken contractueel afgedekt via garanties, vrijwaringen en disclosure-mechanismen in de koopovereenkomst (SPA). 

Dat Bencis uiteindelijk procedeerde tegen haar voormalige dochtermaatschappij suggereert dat die contractuele route onvoldoende bescherming bood, bijvoorbeeld doordat een specifieke antitrustvrijwaring ontbrak, vervaltermijnen waren verstreken of het risico tijdens het due diligence-proces voldoende was disclosed. Tegen die achtergrond is de terughoudendheid van de Hoge Raad begrijpelijk. Wanneer regres of onrechtmatige daad in dit soort situaties eenvoudig zouden worden aangenomen, zou dat niet alleen het Europese boetestelsel doorkruisen, maar ook de contractuele risicoverdeling uit transactiedocumentatie kunnen ondermijnen. 

De moedermaatschappij is geen buitenstaander

Opvallend is bovendien dat de Hoge Raad veel gewicht toekent aan de positie van de moedermaatschappij zelf. Een moeder met beslissende invloed beschikt doorgaans over governance-rechten, toegang tot managementinformatie en compliance-rapportages. Daarmee is zij geen “onschuldige derde”, maar onderdeel van dezelfde organisatorische en economische eenheid. 

Voor private equity-partijen en investeringsmaatschappijen bevat het arrest daarom een duidelijke waarschuwing. Onder het Europese mededingingsrecht kan een moedermaatschappij aansprakelijk zijn voor kartelovertredingen van haar deelneming, zonder dat zij feitelijk betrokken was bij de overtreding, en dat weegt dus ook mee in de interne draagplichten ten aanzien van de boete. Het enkele bestaan van beslissende invloed en dus de mogelijkheid om zeggenschap uit te oefenen, kan al voldoende zijn. 

Juist daarom moeten investeerders actief toezien op mededingingsrechtelijke compliance binnen portfolio-ondernemingen. Achteraf een beroep doen op onbekendheid met de overtreding blijkt in de praktijk lastig. 

Voor ondernemingen, private equity-partijen en M&A-adviseurs onderstreept dit arrest vooral het belang van:

• grondig antitrust (mededingingsrechtelijke) due diligence;
• expliciete garanties en vrijwaringen voor mededingingsrecht in de SPA;
• actieve monitoring van compliance binnen portfolio-ondernemingen; en
• duidelijke interne afspraken over de verdeling van mededingingsrisico’s binnen een concern.

Vragen?

Wat betekent dit voor uw lopende of toekomstige transacties? Nathalie van Hellenberg Hubar van Hoboken law firm denkt graag mee over de juiste contractuele en compliance‑strategieën.